اسلامی فرهنگده معنویّت و ساغلاملیغین رابطه‌سی

اسلامی فرهنگده ساغلاملیق و معنویّت، بیر-بیرینه ساریلمیشدی و طبیب اولماق اوچون فلسفه و کلام کیمی او گونون انسانی علملرین عالی درجه‌لرینه چاتماق لازمیدی. بئله‌لیکله طبیب فقط جسم خسته‌لیگی‌نین مداوا دایره‌سینه محدود اولماییب حکیم اولماغا سوق تاپیردی.

عمومیّتده ساغلاملیغا مربوط اولان تعریفلر نئچه الگودن تشکیل تاپیر. بو زمینه‌ده اوچ اساس الگو نظرده آلینیر:

الف: طبابت الگوسو: بو الگو داها چوخ ساغلاملیغین فیزیولوژی جنبه‌سینی تبیین ائلیر.

ب: محیط الگوسو: بو الگو اکوسیستمین تحلیلی و محیطین انسان ساغلاملیغینا ووران ضرردن بحث ائلیر. بو الگو، محیط دَییشنده شخصین شرایطله نئجه تطبیق یئیه بیلدیگی اساسدا تعریف اولوب.

 ج: جامع الگو: بو الگو ساغلاملیغی شخصین بوتونلوغو ایله تعریف ائلیر و اکو سیستم، فیزیولوژی، روحی، هیجانی، اجتماعی و معنوی جنبه‌لرینه شامل اولوب خسته‌لیکرین اؤنونو آلماقدا متمرکز اولور.

بو الگویه گؤره، ساغلاملیق دایانماییب بلکه حرکتده اولان بیر پروسه‌دیر کی بوتون گونده‌لیک تصمیملر و فعالیّتلری انعکاس وئریر. بو الگونون مستقر اولماسی رشته‌لر آراسی تازا بیر رشته‌نین یارانماسیندان خبر وئریر کی حل اولمایان معمالارا جواب تاپا بیله‌جک.

اسلام ادبیاتیندا بو مسأله‌یه دقّت یئتیرمک آشکار گؤرونو. امام سجاد (ع) صحیفه سجادیه‌ده ساغلاملیغا دعا ائله‌ییب بویورور: اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلى‏ مُحَمَّدٍ وَالِهِ، وَاَلْبِسْنى عافِيَتَكَ، وَ جَلِّلْنى عافِيَتَكَ، وَ حَصِّنّى بِعافِيَتِكَ، وَ اَكْرِمْنى بِعافِيَتِكَ؛ الله ! محمد و اونون اهلینه سلام گؤندر و عافیت لباسینی منه گئییندیر، و منی عافیته بوروندور و منی عافیت ایله حفظ ائله و عافیت ایله منی تکریم ائله» بو کلامدا ساغلاملیغین تأثیرلری هر زمینه‌ده منعکس اولور.

بیر واحد لبنیّات یعنی نه قدر لبنیّات؟

بیزیم اؤلکه‌ده سوت مصرفی چوخ آزدیر. یعنی آلمان، فرانسه و هلند کیمی مترقّی اؤلکه‌لرین تقریباً دؤرده بیری. بیزلر اَن یاخشی فرضده ایلده نهایتده 80 لیتر سوت ایچیریک و هر هلندلی ایلده 480 لیتر سوت و لبنیات مصرف ائلیر. ائله بونا گؤره سوموک خسته‌لیکلری، دیش و آغیز خسته‌لیکلری و بؤیومه اختلال‌لاری بیزیم مملکتده اروپا اؤلکه‌لریندن چوخ چوخدور.

چوخلاری بئله دوشونور کی سوت و لبنیّات مصرفی هامی‌یا بیر حدّده لازمدیر بیر حالداکی بئله دئییل. یاخشی اولار بیله‌سیز کی 5 یاشدان آز اوشاقلارین لبنیّاتا احتیاجی گونده‌لیک 1.5 واحددیر، یئنی یئتمه اوغلانلارین گونده‌لیک 3 واحد، یئنی یئتمه قیزلارین گونده‌لیک 2.5 واحد، سوت وئرن خانملارین گونده‌لیک 3.5 الی 4 واحد، حامله خانملار گونده‌لیک 2.5 واحد و کیشیلرین و خانیملارین گونده‌لیک احتیاجی 2 واحددیر. البته یاخشی اولار اضافه کالری‌دن قاچماق اوچون آز یاغلی سوتدن استفاده اولونسون.

بیر واحد لبنیّات یعنی نه قدر لبنیّات؟

هر واحد لبنیّات بیر لیوان سوت و یا یوغورت و یا 30 گرم پنیر و یا تقریباً ایکی لیوان آیران ائلیر. دوندورما آرتیق یاغلی اولدوغو اوچون لبنیّات ساییلا بیلمز. یاریم لیوان غلیظ قوروت و بیر لیوان دورو قوروت بیر واحد لبنیّات حسابلانا بیلر. البته دقّتیز اولسون کی قوروت، کلسیم و پروتئین کیمی املاحین اولدوغو اوچون لبنیّات سیراسیندا یئرلشیر یوخسا قوروتدا سوت، پنیر و یوغورتدا اولان ویتامینلر و ریبوفلاوین یوخدور.

جنّتین یولو چتینلیکلره دؤزمکدیر

بیز اؤز اختیاریمیزلا یئر اوزونه گلیب، یاشاییب اختیاریمیزلا گئتمیریک. بس بو گلیب-گئتمک مذموم دنیا دئییل‌می؟ انسانین بوتون عمل‌لری حقّ اساسیندا اولمالیدیر و حقّه مطابق عمل ائتمک‌ده بیر آز چتیندیر.

حضرت امام زين العابدين عليه السّلام بویوردولار: عاشورا گونو ایش حسين بن علىّ بن أبى طالب عليهما السّلام اوچون چتین اولان زمان، بعضیلری او حضرتله ایدیلر. اونلار حضرته باخاندا اونون حالتلرینی اؤزلرینکی‌نین خلافیندا گؤردولر. اونلارین حالی بئله ایدی کی ایش چتین‌لشدیکجه اوزلری‌نین رنگی دَییشیب دیزلری تیتره‌ییردی و اورکلری دؤیونوردو. آما سيّد الشّهداء صلوات الله عليهین و اطرافینداکی بعضیلرین اوزلری، ایشیقلانیردی و اعضالری آراملاشیردی و سینه‌لرینده‌کی نفسلری ساکتلشیردی. بو حالدا بعضیلری بیر-بیرلرینه دئییردیلر: باخین ! بو کیشی اصلاً اؤلومدن قورخمور!

حضرت سيّد الشّهداء اونلارا بویوردو: «عزیز اولادیم و شرفلی انسانلار ! بیر آز ساکتلشین، دؤزون ! چونکی اؤلوم سیزی چتینلیکلردن و مشکل‌لردن، نعمتله دولو جنّته آپاران کؤرپودن باشقا بیر شئی دئییل. سیزین هانسیز زنداندان مجلل سارایا گئتمگی سئومیرسیز؟ بلی ! اؤلوم سیزین دوشمنلریز اوچون سارایدان، زندان و شکنجه‌یه گئمکدن ساوایی بیر شئی دئییل.

آتام پیغمبردن (ص) روایت ائدیب: البته دنیا مؤمنین زندانی و کافرین جنّتیدیر. و اؤلوم بونلاری جنّته آپاران و اونلاری جهنّمه آپاران کؤرپودور. من یالان دئمیرم و منه ده یالان دئییلمه‌ییب». (معانى الاخبار،باب معنى الموت، ص 288)

شیعه و سنّی، پیغمبردن (ص) بئله روایت ائدیبلر کی او حضرت بویوردو: الْجَنَّةُ مَحفُوفَةٌ بِالمَكارِهِ و الصَّبرِ، فَمَنْ صَبَرَ عَلَى المَكارهِ فى الدُّنيا دَخَلَ الجَنَّةَ؛ و جَهَنَّمُ مَحفوفَةٌ بِاللَذَّاتِ و الشَّهَواتِ، فَمَنْ‏ أَعطَى نَفسَهُ لَذَّتَهَا و شَهوَتَهَا دَخَلَ النَّارَ. (مصباح الفلاح، داش چاپ، آخوند ملّا محمّد جواد صافى گلپايگانى‌نین تأليفی ، ص 30 و 31.)

جنّتین یولو چتینلیکلر و اونلارا دؤزومله دولودور، دنیادا الله یولونداکی چتینلیکلره دؤزوب اؤز نفسی ایله جهاد ائله‌ین و چتینلیکلرین قارشی‌سیندا صبر ائله‌ین شخص، جنّته داخل اولار. آما جهنّم یولو شهوتلر و لذّتلرله دولودور، امّاره نفسین طلبلرینه بویون اَیَنلر و نفسلری‌نین شهوتدن طلبینی یئرینه گتیرنلرین عاقبتی جهنّم اودو اولاجاق».

بو شریف حدیثدن انسانین بوتون عمل‌لری‌نین حق یولوندا اولمالی اودوغونو بیلمک اولور و البته حق اساسیندا عمل ائله‌مک‌ده بیر آز چتیندیر.

مثلاً بیری ایسته‌سه یوخسول‌لاری اطعام ائله‌یه، یتیمین الیندن توتا، بونون فعالیّته، زحمته و مال صرف ائله‌مگه احتیاجی وار. ایستیر ناخوشو عیادت ائله‌یه، یول گئدیب اونا هدیّه آپارمالی اونون شکایتینه قولاق آسمالیدیر. یوموشاق دیلینن اونا تسکینلیک وئرمه‌لی صبر و دؤزومه دعوت ائله‌مه‌لیدیر. ناخوشون حالی مناسب اولمادیغی تقدیرده ناهنجار سؤزونه شرافت و صبرله دؤزمه‌لدیر. البته بونلار چتیندیلر و انسان بیر ایش گؤرمک اوچون، عقل و تقوی‌دان آلدیغی گوجله نفسین طلبلرینه مسلط اولمالیدیر.

جماعتله مهربان و صبرلی رفتار ائله‌مک و جاهل آداملارین حرکتلری و سؤزلرینه گؤز یومماق، کاسبلارلا اوتوروب دورماق، اونلارلا بیر سفره باشیندا اوتورماق چتیندیر. جماعتین تهمتی، افتراسی، غیبتی و طعنه‌سینه دؤزوب صبر کاساسینی داشدیرماماق و جاهل‌لرله مسالمت ائتمک چتیندیر.

خلاصه بیری ایسته‌سه شرافتلی-پاک یاشاسین، الله-ین امرلریندن قیراغا چیخماسین، جماعتین شادلیغی و غمینده شریک اولسون و شرعیه ریاضتلری ایله نفسینی ادب ائله‌سین، عمرونون باشا باشی چتینلیکلرله دولو اولاجاق و الله آدامی اولوب محکم قدملرله بو یولدا آددیم آتمالی اولاجاق. چونکی بونلار جنّت یولو و نفسین پاکلانماسینا مقدّمه‌دیلر. نفس پاکلانیب مهذّب اولمایینجا جنته گئتمک اولماز.

آما جهنّم، شهوت، عیّاشلیق، و لذّت، یالان و غیبت، خیانت و فسق-فجور، قمار و شرب ایچمک، جماعتین مالی و ناموسونا تجاوز، اهل-عیالین، قونشونو، شریکین، عالمین و امام-پیغمبرین حقّینه تجاوز ائله‌مکله دولودور.

الله آداملاری‌نین بللی اولان خصوصیّتی تقوادیر

تقوا، الله آداملاری‌نین بللی اولان خصوصیّتی و اخلاق علمی‌نین اساس مبحثلریندن بیریدیر کی قرآندا و اسلامی روایتلرده چوخ تاپیشیریلیب. نیه کی تقوا انسانین وجودونا یئرلشسه، او بیری فضیلتلر ده اونون دالیسینجا گلیب گناها طرف گئتمگه یول وئرمزلر.

حضرت علی (ع) نهج البلاغه‌نین یئتمیش بئشینجی خطبه‌سینده بویورور: حکمتلی سؤزو ائشیدیب اؤیرنن انسانا و هدایته چاغریلیب هدایت اولان انسانا الله رحمت ائله‌سین، هادی و رهبره ال اوزادیب و نجات تاپا، الله-ی‌نین مراقبتیندن بیر لحظه‌ده غفلت ائله‌میه و همیشه گناه‌لاریندان قورخا، خالصلیکله آددیم آتا و یاخشی ایشلر گؤره، آخرتینه ذخیره ییغا و گناهدان اوزاق گزه. همیشه دنیا غرضلرینی کنارا آتا و عوضینده باهالی آخرت متاعسینی اله گتیره. نفسی‌نین طلبلری ایله ساواشا و یئرسیز آرزیلارینی تکذیب ائله‌یه. صبری و مداومتی نجاتی‌نین آتی ائله‌یه و تقوانی اؤلومونون ذخیره‌سی ائله‌یه. آیدین یولدا آددیم آتا و هئچ وقت حقّین آشکار و گئنیش یولوندان کنار اولمایا. بو نئچه گون حیاتی غنیمت سایا و اؤلوم چاتمامیشدان اوّل، اؤزونو حاضرلایا و یاخشی عمل‌لردن آخرتینه ذخیره ائله‌یه».

449 هجرى قمری ایلینده وفات ائتمیش ابوالفتح محمد على كراجكى‏، «کنز الفوائد» کتابیندا یازیر: امام صادقدن (ع) نقل اولوب امیر المؤمنین علی‌نین (ع) 24 ارزشلی سؤزو وار کی هر بیری‌نین یئر و گؤیلر قدر ارزشی وار. اونلاردان بیری اوستده ذکر اولان خطبه‌دیر.

نهج البلاغه‌یه گؤره، کامل انسان بوتون ارزشلره و اخلاقی فضیلتلره دقّتلی اولار و اونلاری گوجلندیرمگه چالیشار و گئجه-گوندوز الله-ین ذکر و حمدیندن غافل اولماز.

دنیا پرستلیک، انسان سقوطونون اَن بؤیوک عاملی و اونون کمال و سعادت یولوندان منحرف اولماق سببیدیر. اسلامی روایتلرده دنیایا حدسیز علاقه و محبت، بوتون گناهلارین ریشه‌سی ساییلیب. دنیا نعمتلری کمالا طرف وسیله کیمی اولسا چوخ گؤزل بیر شئیدیر آما وسیله‌لیکدن چیخیب هدفه چئوریلیرسه اوندادیر کی جان بلاسی و گناه وسیله‌سی اولاجاق.

نهج البلاغه‌یه گؤره کامل انسان، جماعتله رابطه‌ده، الله سئون ارزشلره اهمیّت وئرر. حضرت علی (ع) کامل انسانین اجتماعی رابطه‌لری باره‌ده بویوروب: «جماعتی پیس لقبلرله چاغیرماز، قونشولاری اذیّت ائله‌مز، اؤزگه‌نین مصیبتینده سئوینمز، یاراماز ایش گؤرمه‌ییب اؤز حدّینی آشماز. سس‌سیز اولماغی اونو غملی ائله‌مز و گولنده، سسی [حددن آرتیق] اوجالماز. اونا ظلم اولورسا الله-ین انتقامی اوچون دؤزوملو اولار. اونون نفسی، الیندن زحمتده آما جماعت امنیّتده اولار. قیامت اوچون اؤزونو زحمته سالار آما جماعتی امنیته و رفاها چاتدیرار. اونون بعضی انسانلاردان اوزاق گزمه‌سی زهد و تقوادان و بعضیلره یاخینلاشماسی مهربانلیق و یوموشاقلیقدان اولار. اونون اوزاق گزمه‌سی خودپسندلیک و غروردان و یاخینلیغی حیله‌دن اولماز».

اوستاد علامه محمد تقی جعفری، آیریلارین گؤزونده

آتن دانشگاهی‌نین فلسفه اوستادی پروفسور موچوپولوس:

اوستاد جعفری‌نین اساس دغدغه‌سی، بشریّتین مقصدی و گله‌جگیدی. معاصر جامعه‌نین معضل‌لری و مسأله‌لریندن چوخلو تجربه‌سی اولان بیر محققیدی و اؤزونو بو مسأله‌لردن گیزلتمگه چالیشمیردی.

اونونلا بحثه و دانیشیغا عادتیمیز واریدی، مخصوصاً تکنولوژی باره‌سینده کی بو بحث ساعتلر اوزاناردی. اونا گؤره تکنولوژی، انسان تمدّنینده منفی تأثیر قویور، چونکی باطنده‌کی کمالا بروز امکانی وئرمیر. تکنولوژی فقط وسیله و ابزار اولدوغو تقدیرده بشریّته کؤمک ائلیه بیلر.

او، همیشه دقیق دوشونمک و یوخاری اراده سمبولی ایدی. اونون اورگه یاتیم رفتارینی آتنده‌کی شاگردلریمله یادیما سالیرام. یونانلی شاگردلر کلاسی بیر-بیرینه وورموشدولار و من اونلارا، بیر روحانی ایله بئله رفتار ائله‌مکلرینه گؤره، حرصلنمیشدیم. آما دانیشیق بویو، شاگردلر اونون دانیشیغینا چوخ دقّتله قولاق آسدیلار. سونرا بونو آنلاماقلا کی چوخلو تازا سؤزلر اؤرگشیرلر، تئز-تئز ال چالماقلا اونو تشویق ائلیردیلر. او گون او، اونلارلا الهاملی شکلده ارتباط قوردو. بو اوزدن بیر اوستادین بو قدر حیرت آمیزلیگینی، الهی بیر وئرگی اولدوغونو بیلدیم.

آتن دانشگاهی‌نین محقق و اوستادی پروفسور دلی کاستاپولوس:

ایللر اوّل، نئچه نفر یونانلی دوستلاریملا، علامه جعفری‌نین ائوینده گؤروشوب و چوخلو دانیشیقلاریمیز اولوردو. اونون باخیشلاری بیزه تأثیر قویاردی. رحلتیندن اوچ ایل اوّل (1374-ده) یونانا گلمیشدی و من بیر مجلسده ایکی ساعتدن آرتیق اونونلا دانیشدیم. من شخصاً اونون یوخاری فیلسوف اولدوغونو آنلادیم.

اونونلا، آخرت باره‌سینده دانیشغیمیز اولدو و بو اساسدا «دنیا واقعیّتینده، ایمانین عقل و الحاددان یوخاریلیغی» آدیندا بیر مقاله یازدیم. بیز هابئله ارتدوکس مسیحی‌لرین و مسلمانلارین داها یاخشی دنیا اوچون چالیشماسی باره‌ده توافقه چاتدیق.

آتن دانشگاهیندان پروفسور ولقاریس:

 . . . عمروم بویو هئچ کس منه اوستاد جعفری کیمی تأثیر قویماییب. قدیم آتن شهرینده خیابانلارا آد قویماق یئرینه، جماعتین هدایتی اوچون شهرین هر گوشه‌سینه ستون یاپیشدیریب و هر ستونون اوستونه «هرمه» قویوردولار.

هرمه‌لر همان زماندان یوخاری انسان و جماعتلرین هدایتچیسی کیمی تانیندیلار. عاغیللی فرزانه‌لر کی الله آداملاری ایدیلر و مقصدلری خلقه خدمت ائله‌مک ایدی. اونلار، همیشه تحقیق و اوخوماقدادیدیلار و اؤزلرینی انسانلارین معنویّتی و خدمتینه حصر ائله‌میشدیلر. بو نادر شخصلردن اوستاد محمد تقی جعفری‌یه اشاره ائلیه بیلرم. بو کیشی دنیانین اونا فخر ائلیه بیله‌جک قدر بؤیوک بیر انسان ایدی.

 ... اوست-اوسته دئمک اولار کی جعفری دنیانین نادر انسانلاریندان ایدی. او پیغمبر کیمی بیر مرجع ایدی. شدّتلی مذهبی میلی اولدوغونا رغماً، اوستاد جعفری‌نین نداسی بو گونکی وحشی دنیانین اورگینه آییقلیق وئرن بیر ندا ایدی.

جعفری هئچ وقت بیرینی محکوم ائله‌مزدی. او قاضی دئییلدی، او بیر معلم ایدی. یادیما گلیر بیر گون اوندان غرب دنیاسی باره‌ده نظرینی سوروشدوم. بو سؤالی گؤزله‌میردی آما دئدی: غرب انسانی، فوق بشر اولماغا چالیشماقدا، غیر بشر اولماقدان باشقا هئچ بیر نتیجه آلانماییب. چونکی الله-دان اوزاقلاشیب و صرفاً اؤز گوجونه و منطقینه دایانیب. اوستاد جعفری الله-ـا اینانماغی بشری منطق ایله مخلوط ائله‌میشدی. الله اونا رحمت ائله‌سین

ناگویا دانشگاهی‌نین اوستادی پروفسور هیسائه ناکانیشی:

استاد جعفری‌نین عظمتی‌نین جنبه‌لری سایسیزدیر. بونونلا بئله هر شئیدن اوّل اونون اسلام تمدّنی و آیری تمدّنلر باره‌ده گئنیش علمینی و حکمت و درین باخیشینی دئیه بیلرم کی باعث اولدو معاصر و گله‌جک انسانلار اوچون اورک یاندیران اثرلرین یاراتماسینا امکان اولسون.

اونلارلا دانیشاندا بیلدیم کی: اونون اورک ایستیلیگی و روح عظمتی باعث اولدو صلحلی دنیانین یارانماسینا بو قدر اهمیّت وئرسین و بیزیم اوچون بوجور بؤیوک میراث قویسون.

. . . دنیا دا گؤزه گلیم دگیشیکلیلر باش وئریب و دنیا خطرلی شرایطه طرف گئدیب. شرافت، انسان کرامتی کیمی بؤیوک مفهوملارا اعتناسیزلیق اولور و حتّی انکار اولورلار. انسان حیاتی اوچون واجب اولان بوتون بو مفهوملاری دیریلتمک اوچون، علامه جعفری‌نین بوتون اثرلری دقّت آلتینا گئتمه‌لیدیر. اونون فلسفه‌سی تازادان تفسیر اولمالیدیر کی داها امن و داها صلحلی بیر دنیا یارانسین.

اوستاد علامه جعفری‌نین وبساتیندان آلینیب.