ايمام سجادين(ع) حقوق رساله‌سي، شهروندليق اخلاقي منبعي‌دير

رساله حقوق امام سجاد(ع) از منابع اخلاق شهروندی است


اخلاقي كمال‌لارين چوخو كي زيندگانليغين غايتي حساب اولور، تكجه جاميعه قاليبينده موحقق اولور. ايمام سجادين(ع) حقوق رساله‌سي، شهروندليق اخلاقي منبعلريندندير.

بو سؤز ايكي اخلاق و شهروندليق كلمه‌لريندن موركبدير؛ اخلاقين كي اؤزونه مخصوص معناسي وار و عملي حيكمتلرين بيري و عملي عقلين دئيتالارينداندير كي اؤز يئرينده تعريفي وار.

بونا گؤره لازيمدي شهروندليق كلمه‌سي تفسير اولسون. منيم نظريمه بو شهروندليق اخلاقي‌نين چوخ بحثلري موعاشيرت آدابينا قاييدير كي ايسلامي اخلاق كيتابلاريندا و كتاب‌العشره‌ده گليب، هابئله اصول كافي‌ده بو رابيطه‌ده چوخلو ريوايتلر وار.

علامه طباطبايي تنظيم ائدن سنن‌النبي كيتابيندا دا بونا گؤره گئنيش بحثلر وار هر كسين علاقه‌سي اولسا بو اخلاق كيتابلارينا موراجيعه ائده بيلر.

شهروندليق اخلاقي‌نين لاب موهوم مبنالاريندان اينسانين كرامتي‌دير يعني اينسان گرك بو ايناما يئتيشه كي آيري اينسانلار تكريم و تعظيم اولماليدير. بو باخيش مبنا اولسا اوندا اينسان دانيشيقدا، باخماقدا و اؤزگه‌لرينن ايرتيباطدا او مبنانين اثرلرين گؤرسه‌ده‌جاق و بونلار بير يئرده شهروندليق اخلاقي اولاجاق. قونشولار، يتيملر، يوخسول‌لار و قوهوملارين حقلريني رعايت ائله‌ماق باره‌سينده ايسلامي ريوايتلر و آيه‌لرده وار كي بونلاري بير-بيري‌نين كنارينا قويساق شهروندليق اخلاقي آديندا بير مجموعه‌ميز اولاجاق.

آيري مسأله بوكي اينسان طبعيتاً مدني موجوددور يعني بيز گرك جاميعه‌ده ياشاياق، اينسان ياشاييشي‌نين غايتلري حساب اولان اخلاقي كمال‌لارين تكجه جاميعه قاليبيندا موحقق اولار مثلاً ايثار، احسان، يتيملرين اللريندن توتماق و ... . اينسان جاميعه‌ده ياشاماسا بو كماللارا چاتماز. هر حالدا منيم شهروندليق اخلاقيندان تعريفيم بو موريدلرين هاميسيندان بير كولي برداشتدير كي بو تعبيرينن دئيه بيله‌رم: اينسانين آيريلارين موقابيلينده مجموعه رفتاري، شهروندليق اخلاقي آدلانير.

 قورآن آيه‌لرينده گؤروروك كي آتا-آنا حقينده احسان ائله‌ماغا توصيه اولونوب، يا آيري آيه‌ده يوخسول‌لار و يازيقلار باره‌‌سينده سيفاريش اولوب. بوجور آيه‌لر بيزه ميصداقي صورتده اؤيره‌دير كي آيريلارينن نئجه ترپشاق. اخلاق باره‌سينده ريوايتلريميز ده چوخدور كي چوخلو بابلاردا گليبلر مثلاً ناخوشلار، يازيقلار، يتيملر و قوهوم قونشولارين عيادتي.

ايمام سجادين(ع) حقوق ريساله‌سي، شهروندليق اخلاقي منبعلريندن اولا بيلر. حاكيمين رعيتله داورانماسي و جماعتين بير-بيرينن نئجه داورانماسي بو ريساله‌ده گليب. هابئله نهج البلاغه‌ده شهروندليق اخلاقي باره‌ده چوخلو موريدلر وار. حضرت علي‌نين(ع) مالك اشتره اولان نامه‌سي كيمي كي شهروندليق اخلاقي فضاسيندا تفسير اولا بيلر.

ايمام خميني(ره) فيقاهت، سياست و عيرفان جامعي‌ايدي







 ايسلامي ناب عيرفانين قاباقدا گئدنلريندن بوكي بير نفر سياست، فيقاهت و عيرفانين قولـله‌سينده اولا، ايمام خيميني‌دن(ره) سونرا هيچ كس يوخدور. غيبت كبري زمانيندان اينديه‌جن اونلاردان سونرا بونلارين اوچون بير يئره ييغان يوخيدي.  قورآن و حديث ايكي ايسلامي ناب عيرفان منبعي‌ديلر، ناب ايسلامي عيرفانين اوچونجو منبعي دوعالارديلار. دوعا همان حديثدير كي خاليق و آللاهينان موناجات مضمونوندا گليب، آما موهوم اولدوغو اوچون اوچونجو منبع حسابا گلير. دوعانين عيرفاندا او قدر اثر و اهميتي وار كي دئمك اولار؛ عيرفان يعني ابو حمزه ثمالي دوعاسي، يعني ايمام حسينين(ع) عرفه گونونده‌كي دوعاسي، ايمام سجادين(ع) خمس عشر مناجاتي، كميل و ندبه دوعاسي و بير كلامدا ناب عيرفان يعني «مفاتيح‌الجنان» كيتابي.  اگر دوعا عيرفان اولماسا پس عيرفان نه‌دير، عيرفان آللاهينان دانيشماق معناسيندادير كي بو مسأله كاميل و شفاف صورتده دوعالاردا وار. خولاصه صورتده غني عيرفان منبعي اولان ايكي كيتابي آد آپارماق اولار: مفاتیح الجنان و صحیفه سجادیه. شريف «مفاتیح الجنان» كيتابي «سید بن طاووس»‌ون «اقبال الاعمال» كيتابي‌نين خولاصه‌سيدير، «سید بن طاووس» شيعه‌نين عيرفان تاريخينده موناجات و دوعا اوسطوره‌سيدير. ايسلام تاريخي بويوندا سونّي‌لر طرفيندن ايسلامي عيرفان تاريخي باره‌سينده اونلارجا كيتاب يازيليب، آما موتأسيفانه شيعه عيرفاني تاريخي آديندا بير كيتاب يوخدور.  قرار اولسا شيعه‌نين عيرفاني يازيلا، حتماً سيد بن طاووس، شيعه‌ عيرفانين پارلاق اولدوزو كيمي او كيتابدا اولاجاق. سيدين 49 كيتابيندان 19 اثري دوعايا مخصوص اولوب. سيدين شاه اثرلريندن بيري «اقبال‌الاعمال» دير كي هر كس عيرفان و دوعا كيتابي يازيب بو كيتابين اساسيندا يازيب. بيزيم ديني منبعلرين ايچينده، ساليم و تميز عيرفان دفينه‌ كيميدير. قرار اولسا بيزيم دينين، عيرفاني گؤزلليكلري تاپيلسين و تازا عيرفانلارينان اؤلچولسون، اوندا گؤره‌جاغيق كي آيا آنتونی رابینز، وین دایر، اسپنسر جانسون، جان گری، تری سی، دیپاک چوبرا، کامفیل و آيريلاري دانيشماغا سؤزلري قالاجاق يا يوخ.  موفقيت و موفقيت روان‌شناسليغي باره‌سينده چوخلو كيتاب يازيليب و ترجومه اولوب، «رابينز»دن 30 اثر جيواريندا فارسي‌يه ترجومه اولوب. اونون لاب موهوم اثري «سعادته ساري» 17 جوره چاپ اولوب. کاترین پاندر -بير خانيم كي مسيحيت عيرفاني‌نين ترويج و يايماسينا چاليشير- 7 كيتاب يازيب كي كيتابلاري موختليف عونوانلارينان مثلاً «اورك گؤزونو آچ» و «عشق دولتي» 11 موترجيمين الي‌اينن موختليف آدلارينان چاپ اولوب و اصلينده بير كيتابدير. عيرفاني اثرلرين لاب موهوم اثرلري «وين داير» كيتابلاريدير. وين دايرين كيتابلاريندا 25 اثر فارسي‌يه ترجومه اولوب. ايندي موفقيت روانشناسليغي باره‌سينده بازاردا 1500 كيتاب وار. اگر بو كيتابلاري علمي و مؤحتوا ارزيشي لحاظيندان ترازي‌نين بير گؤزونه قويالار و ايستيه‌لر نهج‌البلاغه‌نين قيصار سؤزلري‌نين بيري‌‌اينن موقاييسه ائده‌لر، اصلاً قياس اولمالي دئييل، چونكي بو ايكي سؤز بير جينس و مقوله‌دن دئييل‌لر. ديني ناب عيرفانين ايكينجي بخشي، اونون قاباقدا گئدنلريدير كي موتقديملر و موتأخيرلره بؤلونور. شيعه‌ عيرفاني‌نين قاباقدا گئدنلريندن شیخ جعفر شوشتری، میرزه حسین‌قلی همدانی، بهاری همدانی، سید احمد کربلایی، میرزه جوادآقا ملکی تبریزی، آیت‌الله شاه‌آبادی، آیت‌الله سیدعلی‌آقا قاضی طباطبایی، علامه طباطبایی و ايمام‌خمینی(ره)دن آد آپارماق اولار.  ايمام‌خمینی(ره) ميرزه جواد آقا ملكي‌نين يانيندا 5 ايل شاگيرد اولدو. میرزه جواد آقا ملکی تبریزی ارزيشلي كيتابلار و اثرلري وار كي اونلاردان ايلين 12 آي موراقيبه‌سي باره‌ده «المراقبات» كيتابي، عاشيقانه عيرفان و موناجاتا بنزر «رساله لقاءالله یا لقائیه» كيتابي و «ناماز اسراري»ني آد آپارماق اولار. بو اينسانلارين ايچينده، بلكه شيعه تاريخي بويوندا هميشه سياست و عيرفان اهلي اولانلار اولوب او جومله‌دن: آیت‌الله‌العظمی بروجردی، آیت‌الله نائینی، آیت‌الله بهبهانی و آیت‌الله مدرس و هابئله فيقاهت و عيرفان اهلي اولان اينسانلار میرزه حسین‌قلی همدانی و آیت‌الله‌العظمی بهجت كيميلر اولوبلار.  ايسلامي ناب عيرفان قاباقدا گئدنلرينده بو كي بير نفر سياستين قولـله‌سينده اولا، يعني بير بؤيوك سياسي حركت يارالديب رهبرليق ائده، فيقاهتين قولـله‌سينده اولا، يعني اؤز زمانيندا اعلم و تام‌الاختيار مرجع اولا و هم عيرفانين يوخاري درجه‌لرينده اولا، ايمام خمينيدن(ره) سونرا تايي و بنزري يوخدور. غيبت كبري‌دن اينديه‌جن فقط اونلارديلار كي بونلارين اوچون بير يئره ييغيبلار.  ايمام خميني‌نين(ره) 6 موهوم عيرفاني كيتابي وار كي اونلاردان بونلاري آد آپارماق اولار: «سحر دوعاسي»، «سرالصلاة»، «شرح جنود عقل و جهل»، «کتاب اربعین» و «مصباح الهدایة الی الخلافة و الولایة» آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی 64-70 ايللرينده راييج اولان عيرفاني متنلرين اساسيندا عيرفان تدريس ائديرديلر. بئله‌كي بير مبحث قورتولاندا اونو شرح وئريرديلر كي بو شرح ايكي كيتاب اساسيندا اولوردو. او كيتابلارين بيري «مصباح الهدایة الی الخلافة و الولایة» ايدي كي اونلار بو كيتابدان چوخ احتيرامينان ياد ائليرديلر. آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی بو نئچه ايلده 20 دفعه‌دن چوخ تيكرار ائله‌ديلر كي بو كيتابدا ايمامين(ره) ائله فرازلاري وار كي من درك ائليه‌بيلميرم. جاليب بوراسيدير كي ايمام(ره) بو كيتابي 26 ياشيندا اولاندا يازيب. «مصباح الهدایة الی الخلافة و الولایة» كيتابي،  637هـ.ق. ايلينده وفات ائتميش ايسلامي عيرفانين موهوم شخصيتي و اوسطوره‌سي، محي‌الدين عربي‌نين نظريه‌لرينه رديه يا تعليقه‌لريدير.

اندونزي‌‌نين سونّي‌لري محرمي عزيز سايديلار

ا

محرم ايامي و حضرت اباعبدالله الحسین (ع) شهادتي موناسيبتينه اندونزي‌نين سوماترا جزيره‌سي‌نين سونّي موسلمانلاري «تابوت» آدلانان مراسيمده كربلا شهيدلري‌نين ياد و خاطيره‌سيني عزيزله‌ديلر.

بو سونتي مراسيم كي بنگکلو ،پاری امان ،آچه و مدان شهرلرينده قورولدو، هنددن بو يوردا گليب و بويونلوكده بير آز دگيشيب، آما بؤيوكلرين هاميسي بو مراسيمي كربلا شهيدلرينه احتيرام و وفادارليق نيشانه‌سي بيليرلر.

بو شهرلرين جماعتي هر ايل عاشورا گونو، كربلا شهركينده اصليّتي هندلي اولان شیخ برهان الدینين مقبره‌سينده، حاضير اولوب، كربلا شهيدلري‌نين يادينا دوزه‌ليب محرمين اوّل اون گونونده دسته صورتينده دولانديرديقلاري تابوتلاري، بير سونتي مراسيم ضيمنينده سويا آتارلار.



16-جي هيجري ايلينده «كُدر» غزوه‌سي‌نين باشلانيشي

غزوه خيبر



ايسلام پيغمبرينه (ص) خبر وئريلدي كي «غطفان» و «بني سُليم» قبيله‌لريندن بير عيدّه « قرارة الكُدر» آديندا بير يئرده ييغيشيبلار و موسلمانلارينان جنگه حاضيرلانيرلار.

او حضرت فيتنه و فساد آلوولارين خاموشلاماق اوچون، موسلمانلاري بسيج ائله‌دي و اؤزو اونلارين رهبرليغين الينه آلدي و «قرارة الكُدر» طرفينه يوللاندي.

قرارة الكُدر، كي كدر غزوه‌سي، آديني اوندان آلدي، معونه سدّيندن سونرا، معدن ناحيه‌سينده اولان سو آدي‌دير و مدينه‌اينن سككيز چاپار فاصيله‌سي واريدي.

پيغمبر اكرم(ص) بو جهادي سفرده، «عبدالله بن مكتوم» و بير آيري ريوايته گؤره « سباع بن عرفطه غفاري»-ني مدينه‌ده اؤز يئرينه قويدو و اؤزو ايكي‌يوز نفرليك سيپاهين باشيندا قرارة الكدر منطقه‌سينه عازيم اولدو. پيغمبر(ص) بو منطقه‌يه واريد اولاندا گؤردو كي دوشمنلر موسلمانلارين قورخوسوندان اوردان قاچيبلار، آما دوه‌لرين نيشانه‌سي و سو ايچن يئرلري قالير.

پيغمبر(ص) اؤز دوستلاريني داغلارين باشينا و اطرافا گؤندردي كي دوشمني تاپسينلار آما دوشمن قوشونوندان خبر يوخيدي.

تكجه نئچه چوبانا راست گلديلر كي بني سليم و غطفان قبيله‌لرين دوه‌لرين اوتاريرديلار. موسلمانلار اونلاري اسير ائديب و دؤرد آياقلي‌لارين غنيمته گؤتوردولر. اسير چوبانلارين ايچينده، «يسار» آدلي بير نوجوان واريدي كي غنيمتلري بؤلنده پيغمبره(ص) يئتيشدي.

پيغمبر(ص) بير مودُت سونرا اونو آزاد ائله‌دي و او گوندن، موسلمان اولدوغو اوچون، و پيغمبرين(ص) ملكوتي صيفتلريندن درس آلديغي اوچون پيغمبرين(ص) ياخين كؤمكلريندن اولدو.

هر حالدا، پيغمبر (ص) و اوننان اولان موسلمانلار، ساواشسيز، غنيمتلرينن بيرليقدا مدينه‌يه قاييتديلار.

يئددينجي هيجري ايلينده خيبر غزوه‌سي‌نين باش وئرمه‌سي



خيبر،32 فرسنگ فاصيله‌اينن مدينه‌نين شوماليندا بركتلي و حاصيللي بير منطقه‌دير و رسول‌الله(ص) زماني بو ناحيه يهوديلرين ايختياريندايدي و اونلارين جمعيتي ايگيرمي مين نفرجن تخمين ائديليردي كي اونلارين ايكي مين نفري ساواشان و موباريز آداميدي و «مرحب خيبري» كيمي ديلاورلر اونلارين ايچينده واريدي.

خيبر يهوديلري مدينه‌نين فيتنه‌چي يهوديلارينا پناه وئرماغينان و موسلمانلارين آيري دوشمنلري‌اينن ال‌بير اولماغينان، اونلارا خطرلي حسابا گليرديلر.

بونا خاطير، رسول اكرم (ص) «حديبيه» سفريندن قاييداندان سونرا و اوندان سونرا كي قريش موشريكلري ايله صولح ائله‌ديلر، مين دؤرد يوز و آيري ريوايته گؤره مين آلتي‌يوز موسلمان رزمنده‌ايله خيبره يوللاندي و ايسلام قوشونونون پرچمي‌ني «امير المؤمنين علي بن ابي طالبين(ع) » الينه وئردي و "سباع بن عرفطه غفاري"ني و آيري ريوايته گؤره "غيله ليثي" مدينه‌ده اؤز يئرينه قويدو.

آما خيبر ناحيه‌سينه واريد اولاندا، ناعم، قموص، كتيبه، نسطاة، شق، وطيح و سلالم كيمي اوجا و مؤحكم قلعه‌لرينن اوز-اوزه گلدي.

يهوديلر قلعه‌لرين ائشيگيندن موغايات اولوب كونترول ائتمك اوچون، هر قلعه‌نين كناريندا بورج دوزلديب نيگهبان قويموشدولار كي قلعه‌نين ائشيگينده‌كي ايشلري ايچريه گوزاريش وئريردي.

بورجلارين و قلعه‌لرين بيناسي ائله دوزلميشيدي كي اونون ساكينلري قلعه‌نين ائشيگينه كاميل تسلّوطلري واريدي و منجناق و آيري وساييل‌اينن موهاجيملري داشا باغلايا بيلرديلر.

قلعه‌لرين بعضيسي ايسلام قوشونونون ايلكين حمله‌لرينده آچيلدي آما بعضيلري شوجاعتلي مودافعلرين اولماسي و قلعه‌لرين استحكامينا گؤره فتح اولمايان گؤروشوردولر و بير مودّت ايسلام اوردوسونون موحاصيره‌سينده قالديلار و پيغمبر(ص) ابوبكر، عمر و آيري فرماندهلري گؤندرماغينان اونلاري آچماق ايستيردي آما ايشلر چتين قاباغا گئديردي و گاهدان جورأتسيز فرماندهلرين قورخوسو ايشي دايانديريردي.

آما او گوندن كي پيغمبر(ص) موهاجيملرين باشچيليغين اميرالمؤمنين علي(ع) عؤهده‌سينه قويدو، او حضرت بوتون شوجاعت و شهامت‌اينن يهوديلره حمله ائديب و مرحب خيبري كيمي موباريز كيشيلري اؤلدورماغينان و قلعه‌نين بؤيوك قاپيلارين اؤز اللري‌اينن آچماغينان، پيروزلوق اومودون ايسلام قوشونو و رسول اكرمه(ص) ارمغان گتيردي. ائله كي رسول اكرم (ص) حضرت علي‌نين(ع) شوجاعتي حقينده، او حضرتين ساواشي‌نين يول‌آچان اولماسي باره‌ده بويوردو: قد بلغني نبأك المشكور و صنيعك المذكور، قد رضي الله عنك و رضيت أنا عنك؛ ائي علي ! شوكر ائله‌مه‌لي و تقدير اولمالي ايشيوين خبري منه چاتدي. آللاه سندن راضيدير و منده راضي‌يم.ُ

بئله‌ليغينان، خيبرين مؤحكم قلعه‌لري حضرت علي‌نين (ع) قودرتلي الي و ايسلام قوشونو طرفيندن آچيلديلار و موسلمانلار اوچون بير آيري بؤيوك فتح اله گلدي.

رسول اكرمين(ص) رهبرليغي‌اينن اولان بو ظفرلي ساواشين باره‌سينده، تاريخچيلرين آراسيندا بيرليق يوخدور. اونلارين بعضيسي اونو محريمن اون‌بئشي، بعضيسي محرمين آخيرلري، بعضيسي صفر آيي، بير عيدّه ربيع‌الاولين بيري، بير نئچه‌سي جمادي‌الاول و بير عيدّه‌سي رجبين ايگيرمي دؤردو بيليرلر.