شیعه‌لرین تاریخ و کلام کتابلارینا گؤز گزدیرنده گؤرورسن اونلار ائمه‌نین اماملیغینا روایتلردن، قرآن آیه‌لریندن و تاریخی خبرلردن سند گتیریرلر و اونلارین پیغمبرله قوهوم اولدوقلارینا استدلال ائله‌میرلر.

بئله شبهه یارانیب کی: پیغمبرله (ص) قوهوم اولماق مثبت مسأله ساییلسا دا، آرتیق طاماحلیق و سوءاستفاده‌یه سبب اولمامالیدیر. بئله تصور اولمامالیدیر کی پیغمبرین عمیسی اوغلو اولماق اونون خلیفه‌سی اولماغا سبب ساییلا بیلر. پیغمبرین خلیفه‌سی اولماغا قرآندان صریح و آیدین دلیل لازمدیر. پیغمبرلرین آدلاری قرآندا آپاریلدیغی کیمی پیغمبره خلیفه الله طرفیندن سئچیلمیش اولسایدی حتماً قرآندا یازیلاردی. بیر حالداکی بئله بیر شئی یوخدور و شیعه‌لر پیغمبرین خلیفه‌سی اوچون قرآندان دلیل گتیره بیلمیرلر!

بو شبهه‌یه بئله جواب وئیریلیر کی: دینی تعلیماتین ثابت اولماسی اوچون اونون بوتون جزئیاتی و خصوصیاتی قرآندا گلمگه ضرورت یوخدور. بلکه اونون اصلی قرآندا و جزئیاتی و تفصیلاتی پیغمبرین کلامیندا گلسه کفایت ائلر و حجت ساییلار. امامت مسأله‌سی‌ده عمومی و کلی صورتده اوصافینی ذکر ائله‌مکله قرآندا گلیب و جزئیاتی‌دا پیغمبرین سؤزلرینده تبیین اولونوب.

شیعه‌لرین تاریخ و کلام کتابلارینا گؤز گزدیرنده گؤرورسن اونلار ائمه‌نین اماملیغینا روایتلردن، قرآن آیه‌لریندن و تاریخی خبرلردن سند گتیریرلر و اونلارین پیغمبرینن قوهوم اولدوقلارینا استدلال ائله‌میرلر. شیعه‌ کتابلارین بونلارا اشاره ائله‌مک اولار:

الف) الافصاح فی امامة امیرالمومنین ـ علیه السلام ـ، تألیف شیخ‌مفید؛

ب) الشافی فی الامامة، اثر سید مرتضی و تلخیص آن از شیخ طوسی؛

ج) کشف المراد، علامه حلی‌نین اثری تجرید الإعتقاد خواجه نصیرالدین طوسی‌نین شرحینده؛

د) عبقات الانوار، علامه میرحامد حسینین تألیفی ؛

ذ) الغدیر، علامه امینی‌نین اثر.

اولا بیلر حضرت علی‌نین بعضی سؤزلرینده او حضرتین پیغمبرله قوهوم اولماغا اشاره اولا کی بعضیلرینده بو شبهه‌نی یارادا. مثلا اماما نسبت وئریلن بو شعر:

                     و إن کنت بالقربی حججت خصیمهم           فغیرک أولی بالنبی و أقرب

«قوهوملوقلا مدعی‌لره دلیل گتیریرسن، آیریلاری (پیغمبره) سندن داها یاخین و داها یاراشاندیلار».

امامین سؤزونه دقّت یئتیرمکله آشکار اولور کی امام بونو دئمک ایسته‌میر کی پیغمبرله قوهوملوق خلیفه‌لیک مشروعیتی ساییلا بیلر، بلکه مقابل طرفین اؤز استدلالی ایله جواب وئرمک ایستیر کی او، استدلالی‌نین سهو اولمدوغونو بیلسین.

هابئله اماملارین هامیسی‌نین پیغمبر نسلیندن اولماسی بو گمانی یاراتمامالیدیر کی اونلار فقط پیغمبر قانیندان اولدوقلاری اوچون امام اولوبلار. شیعه‌نین اعتقادینا گؤره اماملیق مخصوص صلاحیتدیر کی اونو تانیماق الله‌ا مخصوصدور.

بونا گؤره امام الله طرفیندن منصوب اولمالیدیر. منتها الله تعالی اماملارین هامیسی‌نین بیر طایفادان اولماسینی مصلحت بیلیب و تقدیر ائله‌ییب.

شیعه‌نین اعتقادینا گؤره، قرآن مختلف آیه‌لرینده امامت مسأله‌سینه اشاره ائله‌ییب و حتی امامین اوصافینی بیان ائله‌ییب و مصداق تعیین ائله‌ییب آما اوندان آد آپارماییب و بو وظیفه‌نی پیغمبرین عهده‌سینه قویوب و پیغمبریمیز ده دفعه‌لرله صراحتله اؤزوندن سونراکی خلیفه‌نی تانیتدیریب و آد آپاریب.

شیعه‌لری گوجلو و توجیهلی استدلال ایله، امامت آیه‌سی، ولایت آیه‌سی، اطاعت آیه‌سی، مباهله آیه‌سی، زخرف سوره‌سی‌نین 45-جی آیه‌سی و آیری آیه‌لره استناد ائله‌ییب اونلاری امامت آیه‌سی بیلرلر و هابئله الیمیزه چاتمیش شیعه و سنّی کتابلاریندا بول اولان یوم الانذار، غدیر، منزلت، ثقلین، کساء و آیری حدیثلره استناد ائله‌ییب، پیغمبرین اؤزوندن سونراکی خلیفه‌نین تعیینینی بیان ائله‌ییبلر.

بو اوزدن اماملارین آدی قرآندا گلمه‌مگی، اونلارین امامتی‌نین قبول اولونماماسینا سبب اولا بیلمز. بلکه فقط بو سؤالا جواب وئرمک کی: "نییه اونلارین آدی قرآندا گلمه‌ییب" اختلافلاری آرادان آپارا بیلر.

بو سؤالین جوابیندا چوخلو عامل‌لر مطرح اولوب. بونا تای کی الله تعالی بو وسیله‌ ایله اسلام امتینی امتحان ائله‌سین. یعنی امامتین جزئیاتی و تفصیلاتی پیغمبرین دیلی ایله مطرح اولسون کی مسلمانلاری او حضرتدن نه قدر اطاعت ائله‌دیکلری اورتایا چیخسین و واقعی مؤمنلر تانینسین. هابئله اولا بیلردی حضرت علی‌نین (ع) آدی قرآندا گلمکله نه اینکی اختلافلار آرادان گئتمه‌سین بلکه داها بؤیوک اختلافلار یارانسین و اسلام و قرآنین اصلی خطره دوشسون.

هر حالدا ائمه آدی‌نین قرآندا گلمه‌مه‌سی‌نین سببینی بیلک و یا بیلمه‌یک مسأله‌نین اصلینده فرق ائله‌مز. چونکی بیزه مهم اولان قرآنا و پیغمبره تابع اولماق و دینی معارفی اونلارین دئدیکلری کیمی آنلاماقدیر.

سنّی کتابلاردا بو روایتلرین سندینی گؤرمک اوچون بو کتابلارا مراجعه ائلیه بیلرسیز: موسوعة الامامه فی نصوص أهل السنة، سیّد شهاب الدین المرعشی؛ باهتمام السید محمود المرعشی و محمد اسفند یاری و عدّة من المحققین (قم: صحیفة فرد و مکتبة آیت العظمی المرعشی، ۱۳۸۸)، ج ۱۰؛ کتاب الله و أهل البیت فی حدیث الثقلین من الصحاح و السنن و المسانیه من مصادر أهل السنة، لجنة التحقیق فی مسألة الامامة مدرسة الامام باقر العلوم (قم: دلیل ما، ۱۴۲۲ هـ ق).